… krzywozębny, kolcozębny, zrosłozębny – korniki: pasja naukowa Profesora Jacka Michalskiego
Sto lat temu, 17. kwietnia 1925 roku, w domu rodzinnym przy ul. Czarnieckiego w Przemyślu urodził się Profesor Jacek Michalski (1925-2021) – jak sam o sobie najchętniej mówił – leśnik entomolog. Dzieciństwo spędził w Sieniawie i Krakowie. Studia wyższe rozpoczął w Państwowej Szkole Górniczo-Hutniczej, lecz po roku przeniósł się do Poznania, gdzie rozpoczął swoją przygodę z leśnictwem i ukończył studia leśne w 1951 roku. Należał do grona pierwszych powojennych absolwentów Wydziału Leśnego Uniwersytetu Poznańskiego. Przez cały okres aktywności zawodowej i naukowej związany był z jedną, tą samą, jednostką naukową, która przechodziła szereg zmian instytucjonalnych. Początkowo był to Zakład Entomologii Leśnej Katedry Ochrony Lasu, później, w latach 70. był to Instytut Ochrony Lasu i ostatecznie Instytut rozdzielił się na katedry, wśród których zaczęła funkcjonować Katedra Entomologii Leśnej, w której Profesor pracował do emerytury i którą kierował w latach 1991-1994.
Pasją naukową Profesora stały się korniki – grupa chrząszczy, dzisiaj klasyfikowana jako podrodzina ryjkowcowatych o swoistych cechach morfologicznych i ekologicznych, przystosowanych do życia pod korą i w drewnie drzew i krzewów.
W Katedrze Ochrony Lasu, kierowanej po wojnie przez profesora Aleksandra Kozikowskiego pracę jako asystent wolontariusz Jacek Michalski rozpoczął w 1949 roku. Tematem, któremu poświęcił uwagę były korniki Ziemi Kłodzkiej, stanowiące przedmiot pracy magisterskiej i pierwszej publikacji Profesora (Polskie Pismo Entomologiczne, 21: 161-170, 1957).
Dalsze prace badawcze Profesora koncentrowały się na zagadnieniach występowania i ekologii jednego z mniejszych ogłodków rozwijających się na wiązie, a mianowicie ogłodka mieczonośnego, zwanego też dzirytnikiem (Scolytus ensifer). O gatunku tym w latach 60. ubiegłego wieku sądzono, że w Polsce nie występuje. Dopiero studia Jacka Michalskiego oparte na badaniach terenowych w całej Polsce zachodniej pozwoliły na poznanie specyficznych cech ekologii tego gatunku. Rozprawa doktorska pt. „Biologia gatunku Scolytus (Scolytochelus) ensifer Eichh. została złożona i obroniona w 1962 roku.
Na bazie studiów nad biologią korników Profesor zainteresował się skomplikowanymi zależnościami pomiędzy kornikami a ich antagonistami – pasożytniczymi błonkówkami oraz drapieżnymi roztoczami i nicieniami. Nawiązał i rozwinął wówczas szerokie kontakty zagraniczne z entomologami z Czech, Austrii, Rosji, a później także z USA. Zagadnienia pasożytnictwa i drapieżnictwa innych owadów na kornikach zawsze stanowiły dla Profesora obszar szczególnych i wnikliwych obserwacji.
Rozprawę habilitacyjną poświęcił Profesor rewizji taksonomicznej ogłodków z obszaru Palearktyki (to kraina zoogeograficzna obejmującą całą Europę wraz z północną Afryką zwrotnikową, Azję Mniejszą i sięgający poprzez północną Azję, bez Himalajów, ale z Chinami, do Japonii). Nawet dziś można ocenić tą rozprawę jako fundamentalną: ukazała się ona nakładem Państwowego Wydawnictwa Naukowego (PWN) w 1973 roku. Kilkuletnie studia morfologiczne nad gatunkami ogłodków (ponad 50 gatunków w Palearktyce) Profesor realizował odbywając kwerendy w wielu ośrodkach muzealnych w Europie (Praga, Wiedeń), przebywając jednak większość czasu w Petersburgu (wówczas Leningradzie) i uczestnicząc w ekspedycjach naukowych na Syberię i w góry Pamiru. Okres ten musiał być niezwykle istotny dla Profesora, tak prywatnie, jak i naukowo, gdyż bardzo często wracał we wspomnieniach do pobytu w Leningradzie i poznanych tam entomologów oraz do ekspedycji na Syberię.
Lata 80. i 90. ubiegłego wieku to różnorakie studia faunistyczne nad kornikami, m. in. Gór Świętokrzyskich i Roztocza, rozprawy taksonomiczne poświęcone gatunkom zakorków (Hylastes sp.), interesujące prace nad organami dźwiękowymi (strydulacyjnymi) korników, a także realizacja projektów naukowych dotyczących gospodarczego znaczenia korników. Tytuł profesora nadzwyczajnego nauk leśnych Jacek Michalski uzyskał w 1987 roku, a tytuł profesora zwyczajnego w 1994 roku. W 1991 roku Profesor objął stanowisko kierownika Katedry Entomologii Leśnej, pełniąc je przez jedną kadencję.
W 1995 roku, Profesor w wieku 70 lat przeszedł na emeryturę. W tym okresie nie zaniechał aktywności publikacyjnej (opracowując m. in. rozdziały o owadach jako szkodnikach drzew w monografiach krajowych gatunków drzew leśnych, wydawanych przez Instytut Dendrologii PAN w Kórniku). Ważnym obszarem aktywności Profesora była działalność w gremiach doradczych i opiniotwórczych, m. in. w radach naukowych Karkonoskiego Parku Narodowego oraz Parku Narodowego Gór Stołowych. Był gorącym zwolennikiem aktywnych metod ochrony lasu i ścisłego kontrolowania stanu sanitarnego lasu jako jedynego narzędzia ochrony drzewostanów przed kornikami, zwłaszcza przed kornikiem drukarzem. Ta zasadnicza postawa i pro gospodarcze poglądy, a także dobrze znana pasja łowiecka Profesora zaskarbiły Mu wśród leśników wyjątkową pozycję.
Tekst Andrzej Mazur
 |  |  |  |