Poznanie czynników wpływających na wewnątrzgatunkową różnorodność genetyczną ma fundamentalne znaczenie dla ekologii ewolucyjnej, ochrony gatunków i zarządzania ich zasobami genowymi. Wysoka różnorodność genetyczna w populacji jest istotna dla gatunków drzewiastych, aby mogły one reagować na skutki zmian klimatycznych. Szybko rozwijająca się dziedzina genomiki krajobrazowej ma ogromny potencjał, by wyjaśnić, w jaki sposób neutralne i adaptacyjne procesy ewolucyjne oddziałują w zasięgu gatunku, skutkując obserwowaną zmiennością genetyczną, fenotypową i zróżnicowaniem dostosowania w populacjach. Rozpoznanie tych zależności jest kluczowe dla przewidywania, w jaki sposób antropogeniczne zmiany klimatyczne mogą wpłynąć na różnorodność genetyczną gatunków, co ostatecznie określa ich trwałość.
Obserwowane epizody zamierania populacji gatunków iglastych dobitnie potwierdzają, że są one bardzo wrażliwe globalne zmiany klimatu. Zarośla jałowcowe są istotnym elementem drzewiastych zbiorowisk roślinnych, zwiększając różnorodność biologiczną i zapewniając rozmaite usługi ekosystemowe. Niestety, w ostatnich dziesięcioleciach znacznie spada liczebność populacji różnych gatunków jałowców w Europie, w tym jałowca pospolitego, co przypisuje się zmianom klimatycznym.
W proponowanym projekcie, metody genomiki krajobrazowej zostaną wykorzystane do zbadania, jak zróżnicowane warunki środowiskowe i historia ewolucyjna kształtują wzorce zmienności i zróżnicowania genetycznego oraz strukturę demograficzną naturalnych populacji jałowca pospolitego w jego naturalnym zasięgu w Europie. Stosując metody genomiczne rozpoznamy przestrzenny rozkład i zmienność potencjału adaptacyjnego tego gatunku do zachodzących zmian środowiskowych. Ocenimy skutki zachodzących zmian klimatycznych dla długoterminowego przetrwania jałowca i wymodelujemy prawdopodobne zmiany zasięgu tego gatunku. Wskażemy populacje i regiony, w których istnieje najwyższe ryzyko wycofania się gatunku ze zbiorowisk roślinnych. Analizy zbiorowiska grzybów endofitycznych przeprowadzone w zasięgu geograficznym dostarczą cennych informacji na temat czynników kształtujących bogactwo gatunkowe i funkcjonalne tej grupy organizmów oraz jej ewentualny wpływ na kondycję populacji gospodarza.
Proponowany projekt to szczegółowy wgląd w neutralne i adaptacyjne procesy kształtujące zróżnicowanie genetyczne jałowca pospolitego. Uzyskane wyniki umożliwią identyfikację mechanizmów i czynników zanikania gatunku w obliczu zachodzących zmian klimatycznych. Biorąc pod uwagę spadek liczebności gatunku, prognozy genomiczne i badania demograficzne dostarczą istotnych informacji, które będą mogły wesprzeć działania zmierzające do ochrony gatunku.
Kierownik projektu dr hab. Monika Dering
Projekt realizowany w latach 2024-2028
Dofinansowanie :1 302 604,00 zł