Jaką rolę odgrywają drzewa i krzewy owocowe w zachowaniu różnorodności biologicznej lasów? Czy dawne sady mogą znaleźć swoje miejsce we współczesnej gospodarce leśnej? Odpowiedzi na te pytania poszukiwali uczestnicy seminarium „Leśne sady – dziedzictwo, które trwa”, które odbyło się 23 października 2026 roku w Nadleśnictwie Antonin. W wydarzeniu uczestniczyli naukowcy z Wydziału Leśnego i Technologii Drewna Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, którzy wnieśli do dyskusji wiedzę z zakresu hodowli lasu i ochrony różnorodności biologicznej.
Seminarium zgromadziło przedstawicieli środowiska naukowego, leśników oraz instytucji zajmujących się ochroną przyrody i zachowaniem dziedzictwa przyrodniczego. Wydarzenie zorganizowały Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie, Nadleśnictwo Syców oraz Nadleśnictwo Antonin. Wydział Leśny i Technologii Drewna reprezentowali naukowcy z Katedry Hodowli Lasu: dr hab. Marlena Baranowska, prof. UPP, dr hab. Adrian Łukowski, prof. UPP, oraz prof. UPP dr hab. Wojciech Kowalkowski. Ich udział w seminarium pozwolił przedstawić problematykę leśnych sadów z perspektywy badań nad funkcjonowaniem ekosystemów leśnych oraz współczesnych wyzwań gospodarki leśnej.
Referat „Drzewa i krzewy owocowe jako element bioróżnorodności w lasach” wygłosiła dr hab. Marlena Baranowska, prof. UPP. Przedstawiła znaczenie gatunków owocodajnych dla funkcjonowania ekosystemów leśnych, zwracając uwagę na ich rolę w tworzeniu bazy pokarmowej dla zwierząt, wzbogacaniu struktury roślinności oraz zachowaniu różnorodności biologicznej. Dzikie jabłonie, grusze, śliwy i inne drzewa owocowe są nie tylko pozostałością dawnego gospodarowania. Ich kwiaty dostarczają pokarmu owadom zapylającym, owoce są wykorzystywane przez ptaki i ssaki, a stare, dziuplaste drzewa zapewniają schronienia wielu organizmom. Obecność tych gatunków zwiększa zróżnicowanie siedlisk i wzbogaca strukturę lasu.
W dyskusjach uczestniczyli również dr hab. Adrian Łukowski, prof. UPP, oraz prof. UPP dr hab. Wojciech Kowalkowski. Obecność trzech naukowców z Katedry Hodowli Lasu umożliwiła wymianę doświadczeń z przedstawicielami Lasów Państwowych i innych instytucji naukowych. Rozmawiano o możliwościach zachowania dawnych odmian drzew owocowych, ich znaczeniu przyrodniczym oraz sposobach uwzględniania gatunków owocodajnych w gospodarce leśnej. Udział pracowników Katedry Hodowli Lasu w seminarium wiąże się również z wieloletnią współpracą Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu z Ośrodkiem Kultury Leśnej w Gołuchowie. Prof. UPP dr hab. Wojciech Kowalkowski, kierownik Katedry Hodowli Lasu, jest członkiem Rady Naukowej Ośrodka.
Kontakty środowiska akademickiego z leśnikami sprzyjają wymianie wiedzy i podejmowaniu wspólnych przedsięwzięć związanych z ochroną przyrody oraz edukacją leśną. Podczas seminarium dr inż. Mikołaj K. Wawrzyniak z Instytutu Dendrologii Polskiej Akademii Nauk w Kórniku wygłosił referat poświęcony zachowaniu zasobów genowych drzew i krzewów, w tym roli banków genów i arboretów. Rozmawiano także o znaczeniu zadrzewień śródpolnych oraz doświadczeniach Lasów Państwowych związanych z wprowadzaniem drzew owocowych do lasów.
Uczestnicy poznali również przykłady działań podejmowanych na rzecz zachowania dawnych odmian drzew owocowych. Jednym z nich jest przedsięwzięcie zrealizowane w 2017 roku na terenie Nadleśnictwa Antonin, gdzie posadzono kilkanaście jabłoni wyhodowanych ze starych odmian rosnących niegdyś w miejscowym sadzie. Takie działania pozwalają zachować materiał genetyczny oraz pamięć o dawnym krajobrazie i sposobach użytkowania ziemi.
Podczas wydarzenia ogłoszono wyniki Ogólnopolskiego Konkursu Fotograficznego „Leśne sady – dziedzictwo, które trwa” i wręczono nagrody laureatom. Nadesłane fotografie przedstawiały stare drzewa owocowe zachowane w lasach, przy dawnych osadach i w krajobrazie rolniczym. Prace konkursowe zaprezentowano na wystawie towarzyszącej seminarium.
W Antoninie spotkali się naukowcy i praktycy zainteresowani zachowaniem leśnych sadów. Dyskusje dotyczyły zarówno wartości przyrodniczej drzew owocowych, jak i możliwości ich ochrony oraz wykorzystania w gospodarce leśnej. Udział przedstawicieli Katedry Hodowli Lasu Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu pozwolił włączyć do tych rozmów perspektywę naukową. Dla Wydziału Leśnego i Technologii Drewna współpraca z Lasami Państwowymi i instytucjami zajmującymi się ochroną przyrody jest istotnym elementem działalności naukowej i eksperckiej. Seminarium potwierdziło, że przyszłość leśnych sadów wymaga zarówno badań nad funkcjonowaniem ekosystemów, jak i doświadczenia leśników, którzy na co dzień podejmują decyzje dotyczące kształtowania i ochrony lasów.
Konkurs fotograficzny i seminarium są częścią projektu „Leśne sady – dziedzictwo, które trwa”, organizowanego przez Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie, Nadleśnictwo Antonin i Nadleśnictwo Syców. Partnerem przedsięwzięcia jest Wydział Leśny i Technologii Drewna Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Projekt łączy wiedzę naukową, edukację przyrodniczą i praktyczne działania na rzecz zachowania dawnych odmian drzew owocowych. Przed uczestnikami jeszcze warsztaty szczepienia drzew owocowych, podczas których poznają metody rozmnażania starych odmian i zachowania ich dla przyszłych pokoleń.
Tekst: Jarosław Władczyk
 |  |  |  |  |
 |  |